Иаков ота. Ижтимоий тармоқдаги фотосурат
Қозоғистондаги Рус православ черковининг (РПЧ) собиқ руҳонийси Владимир Воронцов (Иаков ота) ўта хавфли жиноятчилар учун руҳий касалликлар шифохонасига мажбуран ва асоссиз ётқизилди. Бу ҳақда Қозоғистон Инсон ҳуқуқлари ва қонун устуворлиги халқаро бюроси (ҚИҲХБ) маълум қилди.
«22-жума куни, тергов судининг жаноб Воронцовни Оқтошдаги психиатрия муассасасига ўтказишга оид қарорига қарши адвокатларнинг апелляцияси кўриб чиқилмасдан туриб, у ўша ерга ўтказилди», — дейилади ҚИҲХБ хабарида.
Шу муносабат билан инсон ҳуқуқлари фаоллари улар наздида Иаков отага нисбатан суд жараёни ва судгача бўлган ишлар давомида содир этилган кўплаб қонунбузарликлар рўйхатини эълон қилишди.
Баёнотга кўра, Олмаотанинг ихтисослаштирилган туманлараро тергов суди терговчининг прокурор томонидан тасдиқланган илтимосига биноан Воронцовни ихтисослаштирилган руҳий касалликлар шифохонасига жойлаштиришни буюрган. Бироқ, гумондор ва унинг адвокатлари суд мажлиси ҳақида хабардор қилинмаган ва унда иштирок этмаган.
Суд Қозоғистон Жиноят-процессуал кодексининг (ЖПК) 55, 56, 148 ва 511–513-моддаларини келтирган. Суд ушбу қоидалар тергов судясига илгари ҳибсга олинган шахсни психиатрик ёрдам кўрсатадиган ва беморларни қаттиқ изоляцияда сақлаш учун жиҳозланган ихтисослаштирилган тиббий муассасага ўтказиш тўғрисида якка тартибда қарор қабул қилиш имконини беришини таъкидлаган.
Ҳуқуқ ҳимоячилари бу ЖПКнинг 23-моддасида кўзда тутилган тенглик ва тортишувли суд жараёни тамойилини бузган деб ҳисоблашади. Улар эҳтиёт чорасини бекор қилиш масаласи гумонондор ёки айбланувчи ва унинг ҳимоячилари иштирокида кўриб чиқилиши кераклигини таъкидлайдилар. Гумондор йўқлигида (шу жумладан, руҳий касаллик туфайли) адвокатнинг иштироки мажбурийдир.
Суд қарори 2026 йил 28 апрелда ўтказилган кенг қамровли амбулатория суд-психиатрик ва наркологик экспертиза хулосаларига асосланган. Инсон ҳуқуқлари фаолларининг таъкидлашича, экспертиза гумондор ва унинг адвокатларига хабар бермасдан тайинланган ва босим остида ўтказилган. Бу Жиноят-процессуал кодексининг 272-моддаси 4-қисмига зид келади, бунда гумондор, айбланувчи ва унинг ҳимоячиси экспертиза тайинлаш тўғрисидаги буйруқ билан таништирилиши ва унинг ҳуқуқлари ҳақида хабардор қилиниши керак. Ариза муаллифлари, шунингдек, Жиноят-процессуал кодексининг 274-моддаси талаблари, яъни экспертизани тайинлаш ва ўтказиш пайтида ҳуқуқларнинг кафолатларига оид талаблар бузилган деб ҳисоблашади.
Ҳуқуқ ҳимоячилари, шунингдек, Қозоғистон Фуқаролар саломатлиги ва соғлиқни сақлаш тизими тўғрисидаги кодексининг 166-моддасига ҳам ишора қиладилар.
Уларнинг фикрига кўра, шахснинг розилигисиз психиатрик текширувга фақат шахс ўзига ёки бошқаларга бевосита хавф туғдирганда, ожизлиги ёки биров ёрдамисиз жиддий зарар кўриши мумкин бўлган тақдирдагина йўл қўйилади.
Ҳуқуқ ҳимоячилари шунингдек, Иаков отага қарши суд жараёни ва судгача бўлган иш юритиш жараёнида содир этилган бошқа бир қатор қонунбузарликларга ҳам ишора қилишади:
▶️ Суд ўз қарорида Жиноят-процессуал кодексининг 509-моддасига риоя қилгани кўрсатилмаган, зеро бу моддада мажбурий тиббий чоралар фақат руҳий касалликлар шахснинг ўзи ёки бошқалар учун хавф туғдирганда ёки бошқа жиддий зарар етказиш эҳтимоли бўлгандагина қўлланилиши кўрсатилган;
▶️ Суд жараёнида руҳий касаллик даражаси ва хусусиятига оид ҳолатларни аниқлашни талаб қилувчи Жиноят-процессуал кодексининг 510-моддаси бузилган;
Экспертиза хулосасида барча аниқланган касалликлар ёнига савол белгилари қўйилган, бу суд-тиббий ва ҳуқуқий амалиётга кўра тасдиқланган касаллик йўқлигини, фақат унинг мавжудлиги тахминини кўрсатади;
▶️ Қозоғистон Фуқаролик процессуал кодексининг 38-боби ва 337-моддаларида назарда тутилган кафолатлар, жумладан, шахснинг мажбурий касалхонага ётқизиш бўйича суд мажлисида шахсан иштирок этиш ҳуқуқи ва адвокат ва оила аъзоларининг ҳозир бўлиш ҳуқуқи эътиборга олинмаган;
▶️ Фуқаролик ва сиёсий ҳуқуқлар тўғрисидаги халқаро пактнинг 9-моддаси бўйича БМТ Инсон ҳуқуқлари қўмитасининг 2014 йилги 35-сонли умумий шарҳининг 19-банди қоидалари бузилган, бунда тасдиқланган руҳий касаллик мавжуд бўлган тақдирда ҳам, ҳар қандай процедура шахснинг қарашларига ҳурмат кўрсатишни ва унинг вакиллари манфаатларини чинакам ҳимоя қилишини кафолатлашни талаб қилади;
▶️ БМТ Инсон ҳуқуқлари қўмитасининг 2019 йил 28 октабрдаги «Зинаида Мухортова Қозоғистон Республикасига қарши» иши бўйича тавсиялари бажарилмаган, бу тавсиялар ўзи ёки бошқалар учун ҳеч қандай хавф туғдирмайдиган шахсни мажбурий касалхонага ётқизиш ғайриинсоний ва қадр-қимматни камситувчи муомала эканини белгилаб беради.
Инсон ҳуқуқлари фаоллари Қозоғистон расмийларига мурожаат қилишади:
Воронцовнинг адолатли судловга бўлган бузилган ҳуқуқларини тиклаш,
тенглик ва тортишувли суд жараёнларини таъминлаш,
унинг розилиги билан мустақил суд-психиатрик экспертиза ўтказиш,
БМТ Инсон ҳуқуқлари қўмитаси тавсияларини амалга ошириш.
ℹ️ Владимир Воронцов 1986 йил 20 февралда Олма-Ота шаҳрида туғилган. У Рус православ черкови (РПЧ) Остона ва Олма-Ота епархиясининг собиқ иеромонхидир. У Россиянинг Украинадаги урушига қарши чиққан ва бунинг учун 2023 йил июль ойида лавозимидан четлатилган. 2023 йил декабрь ойида унга қарши Қозоғистон Жиноят кодексининг 174-моддаси бўйича диний нафратни қўзғатиш айблови билан судгача бўлган тергов қўзғатилган, аммо кейинчалик далиллар етишмаслиги сабабли бу иш бекор қилинган. 2026 йил февраль ойида Воронцов «гиёҳванд моддаларни истеъмол қилиш» бўйича маъмурий айбловлар билан 10 кунга ҳибсга олинган. Иаков отанинг таъкидлашича, унга гиёҳванд моддаларни ташлаб қўйишган.
