Садир Жапаров дарсликни варақламоқда. Қирғизистон президенти матбуот котибининг Facebook саҳифасида жойлаштирган фотосурат
Қирғизистон президенти Садир Жапаров мактаб дарсликлари тақчиллигини тўлиқ бартараф этиш учун қўшимча равишда 7 миллиард сом (80 миллион доллар) миқдорида маблағ ажратишга қарор қилди. Бу ҳақда 18 сентябрь куни давлат раҳбари матбуот котиби Асқат Алагозов хабар берди.
Президентнинг аралашувига мактабларда дарсликлар етишмаслиги ва уларнинг бозорларда ноқонуний сотилиши билан боғлиқ жамоатчилик ўртасида катта можаро келиб чиққани сабаб бўлди. 16 сентябрь куни Қирғизистон Жогорку Кенеши депутати Дастан Бекешев «Дордой» бозоридан 3-синф учун математика бўйича янги дарсликни 650 сомга (7,4 доллар) сотиб олганини маълум қилди. Китоб муқовасида «Сотиш тақиқланади» деган белги бўлган, дарслик эса давлатнинг «Учқун» матбаасида чоп этилган. Депутат бу ҳолатни коррупция деб атаган.
Маориф вазирлиги дарсликларнинг ноқонуний сотилаётгани ҳақидаги ҳолатларни нафақат бозорларда, балки дўконлар ва интернет платформаларида ҳам тасдиқлаган. Можародан сўнг вазирлик «Учқун» ОАЖнинг дарсликларни хусусий мактаблар ва ота-оналарга сотиш ҳуқуқини бекор қилди. Матбаа маълумотларига кўра, у жами 23 миллион сомлик (263 минг доллар) китоб сотган. «Учқун» вакиллари мактабларда дарсликлар тақчиллиги ва уларнинг бозорларда сотилиши учун жавобгар эмаслигини билдирган, чунки улар фақат техник жараён — китобларни чоп этиш, тиражлар ва белгиланган жадвалларга риоя этиш учун масъул.
Президент матбуот котиби Асқат Алагозов ота-оналарнинг норозилиги асосли эканини тан олди. Унинг сўзларига кўра, дарсликлар етишмаслиги муаммоси анчадан бери мавжуд ва уни яшириш ёки оқлаш мумкин эмас. У молиялаштириш бўйича маълумотларни келтирди: аввал бу йўналишга ҳар йили ўртача 100 миллион сом (1,1 миллион доллардан ортиқ) маблағ ажратилган бўлса, сўнгги икки йилда 1,3 миллиард сомдан (14,8 миллион доллар) ортиқ маблағ ажратилган. Шу вақт давомида 9,6 миллиондан ортиқ янги дарслик нашр этилган, бироқ мактаблар эҳтиёжини тўлиқ қоплашнинг имкони бўлмаган.
«Агар аввалги молиялаштириш даражасидан келиб чиқилса, бундай маблағни ажратиш учун 10 йилдан ортиқ вақт талаб этилар эди. Бундай суръатда дарсликларга бўлган умумий эҳтиёжни тўлиқ қоплаш учун эса 50 йилдан ортиқ вақт керак бўлар эди», — дейди Алагозов.
У давлат учун ажратилган миллиардлар ёки чоп этилган миллионлаб дарсликлар сони эмас, балки ҳар бир ўқувчи зарур китобни олган-олмагани муҳимлигини таъкидлайди.
«Агар ота-она фарзанди учун китоб излаб бозорларни кезишга мажбур бўлса, демак, иш тўлиқ бажарилмаган», — дейди матбуот котиби.
Алагозов, шунингдек, муаммоларни мамлакатнинг 12 йиллик таълим тизимига ўтиши билан боғлади. Ўқув дастурлари, стандартлар ва дарсликлар янгиланмоқда, бундай кенг кўламли ислоҳот муайян ноқулайликларни келтириб чиқариши мумкин. Бироқ, унинг таъкидлашича, ҳеч ким ислоҳотни дарсликлар етишмаслигини оқлаш учун сабаб сифатида ишлатишга ҳақли эмас. Ўқувчилар сонининг кўпайишини ҳам сабаб қилиб кўрсатиш мумкин эмас — масъул раҳбарлар мактаб ўқувчилари сонидаги ўзгаришларни олдиндан ҳисоблаб, дарсликларга бўлган эҳтиёжни шунга мос равишда режалаштириши керак.
Шунинг учун Қирғизистон президенти дарсликлар етишмаслигини тўлиқ бартараф этиш учун қўшимча 7 миллиард сом (80 миллион доллар) ажратишга қарор қилган. Энди масъул раҳбарлар қисқа муддат ичида натижани кўрсатиши керак. Агар «Учқун» корхонасининг ишлаб чиқариш қувватлари етарли бўлмаса, дарсликларни чоп этишга мамлакатдаги бошқа матбаа корхоналари ҳам жалб қилинади.
Бундан ташқари, вазирлик сайтида ҳар бир мактаб бўйича маълумотлар очиқ эълон қилиниши ҳақида қарор қабул қилинди: қайси фанлар бўйича қанча дарслик берилгани, қанчаси етишмаётгани, етишмаётган китоблар қачон чоп этилиб, етказиб берилиши ҳақида маълумотлар жойлаштирилади.
Ўз навбатида, Маориф вазири Догдуркул Кендирбаева дарсликлар етишмаслиги муаммоси сақланиб қолаётганини тан олди. У бу ҳолатни янги дарсликлар деярли нашр этилмаган пандемия оқибатлари, шунингдек, айрим мактабларда ўқувчилар сони ортишига олиб келаётган миграция ва урбанизация билан боғлади. Вазирнинг сўзларига кўра, дарсликлар болалар сонига қараб тақсимланади, улар учун йиллик ижара ҳақи эса 25 сомни (0,3 доллар) ташкил этади. Ижтимоий ҳимояга муҳтож оилалар фарзандларига китоблар бепул берилади.
Айни пайтда Миллий хавфсизлик давлат қўмитаси (МХДҚ) ва Ички ишлар вазирлиги давлат мактаблари ўқувчиларига бепул берилиши керак бўлган дарсликларни бозорларда сотиш ҳақидаги маълумотларни текширишни бошлади. Қўлланмалар аллақачон пештахталардан йўқолган, етишмаётган китобларни қўшимча сотиб олишни режалаштирган ота-оналар эса китобсиз қолган. Пойтахт таълим департаменти директори Жанибек Орозалиевдан дарсликлар етишмаётган тақдирда ота-оналар нима қилиши кераклиги сўралганда, у электрон версиялар мавжудлигини айтган ҳолда: «Сотиб олишмасин», деб маслаҳат берган.
2025 йил ҳолатига кўра, жами 4,7 миллион тўплам ўқув ва методик материаллар (дарсликлар, иш дафтарлари ва ўқитувчилар учун қўлланмалар) ишлаб чиқарилган ва мактабларга тарқатилган. 2026 йилда 3,1 миллион тўплам чоп этилган ва яна 1,4 миллион нусхаси чоп этиш жараёнида.
