AGRI лойиҳаси. azernews.az сайти фотосурати
Руминия Туркманистонга туркман газини Европа бозорига тўғридан-тўғри етказиб бериш имконини берадиган AGRI лойиҳасини қайта тиклашни таклиф қилмоқда. Бу ҳақда Руминия Савдо-саноат палатаси президенти Михай Дарабан 2026 йил 29 июль куни Туркманистон элчиси Аннамаммет Аннаев билан бўлиб ўтган учрашувда маълум қилди, деб хабар беради Orient.
Музокаралар марказида энергетика соҳасидаги ҳамкорлик истиқболлари ҳамда Констанца ва Туркманбоши портларининг ўзаро ҳамкорлиги масалалари бўлган. Дарабан таъкидлашича, Туркманистонда Каспий денгизига чиқадиган газ қувури аллақачон қурилган бўлиб, бу лойиҳани амалга ошириш учун техник асос яратади.
«Констанца порти Озарбайжон ва Грузия транспорт инфратузилмасига уланиш орқали, кейинчалик эса BRUA (Болгария–Руминия–Венгрия–Австрия) газ қувури орқали Туркманистон табиий газининг Европага кириш нуқтасига айланиши мумкин», — дея Руминия Савдо-саноат палатаси президенти сўзларини келтиради Capital нашри.
Дарабаннинг фикрича, бундай лойиҳа икки мамлакат ишбилармон доиралари ўртасидаги ҳамкорликни жадаллаштирувчи муҳим омилга айланиши мумкин. Унинг амалга оширилиши учун икки давлатнинг иқтисодий соҳаларидаги компанияларни бирлаштира оладиган бизнес асосини шакллантириш зарур. Руминия Савдо-саноат палатаси раҳбари таъкидлашича, ҳозирги Европа шароитида энергетика энг долзарб йўналишлардан бири бўлиб қолмоқда.
Ўз навбатида, Аннамаммет Аннаев 2026 йилнинг биринчи ярмида Туркманистон ялпи ички маҳсулоти 6,3 фоизга ўсганини, мамлакат эса тасдиқланган табиий газ захиралари бўйича дунёда тўртинчи ўринни эгаллашини маълум қилди.
«Туркманистон катта энергетика ресурсларига ва барқарор ўсаётган иқтисодиётга эга. Туркманбоши ва Констанца портлари ҳамкорлиги, шунингдек, Констанца портида туркман товарлари учун ҳудудий тақсимлаш марказини ташкил этиш лойиҳаси икки мамлакат ўртасидаги иқтисодий муносабатларнинг стратегик таянчига айланиши мумкин», — деди элчи.
Учрашув ҳақидаги хабарларда лойиҳани амалга ошириш муддатлари, етказиб бериш ҳажмлари, қиймати ёки туркман газини Озарбайжон ва Грузия инфратузилмасига узатишнинг техник тафсилотлари аниқ кўрсатилмаган.
ℹ️ AGRI (Azerbaijan–Georgia–Romania Interconnector) лойиҳаси 2010-йиллар бошида ишлаб чиқилган эди. Унинг дастлабки вариантига кўра, Озарбайжондан қувурлар орқали табиий газ Грузияга етказилиши, сўнг Қора денгиз соҳилидаги терминалда суюлтирилиши ва танкерлар орқали Констанца портига олиб келиниши режалаштирилган эди. Бу ерда ёқилғини яна газ ҳолатига келтириб, Руминия газ ташиш тармоғига, кейин эса Венгрия ва Европанинг бошқа давлатларига йўналтириш кўзда тутилган.
Ташаббус иштирокчилари сифатида Озарбайжоннинг SOCAR компанияси, Грузия Нефть-газ корпорацияси, шунингдек, MVM (Венгрия) ва Romgaz (Руминия) компаниялари қайд этилган эди. 2011 йил февраль ойида томонлар лойиҳани амалга ошириш учун SC AGRI LNG Project Company SRL компаниясини ташкил қилган. Лойиҳанинг қиймати 1,2 миллиард евродан 4,5 миллиард еврогача баҳоланган, газ етказиб бериш ҳажми эса йилига 2 миллиарддан 8 миллиард куб метргача бўлиши режалаштирилган эди.
Россиянинг AGRI лойиҳасига муносабати вазмин бўлган. 2010 йил сентябрь ойида «Коммерсантъ» нашрининг Россия ҳукумати ва Ташқи ишлар вазирлигидаги манбалари Москва бу лойиҳадан «умуман хавотирда эмаслиги»ни билдирганди. Асосий далил сифатида Озарбайжонда ушбу йўналиш орқали экспорт қилиш учун етарли миқдорда эркин газ ҳажми мавжуд эмаслиги келтирилганди.
Манбаларга кўра, Озарбайжон газининг барча эркин экспорт ҳажмларини ўша вақтдаёқ «Газпром» сотиб олган, янги конлар бўйича прогнозлар эса Россияда «асрнинг пиар-кампанияси»дан бошқа нарса эмас, деб баҳоланган. Бундан ташқари, AGRI Москва учун анча йирик ва ноқулай бўлган «Набукко» (Nabucco) лойиҳасидан ресурсларни чалғитаётган эди. Ушбу лойиҳа Россиянинг «Жанубий оқим» (South Stream) газ қувурига тўғридан-тўғри рақобатчи бўлиши керак эди.
2023 йил январь ойида AGRI «кўплаб сиёсий, иқтисодий ва техник муаммолар сабаб муваффақиятсизликка учраган» ташаббуслар қаторида қайд этилган эди.
