«Ўзбекфильм» киностудияси жиддий молиявий қийинчиликларга дуч келган, унга банкротлик хавф солмоқда. Бу ҳақда Ўзбекистон Маданият вазирининг биринчи ўринбосари — Кинематография агентлиги директори Жаҳонгир Аҳмедовнинг Instagram’даги хабарида сўз юритилган.
Унинг сўзларига кўра, «Ўзбекфильм»нинг кредит мажбуриятлари 22,9 миллион еврони ташкил этади. Ушбу кредит таъминоти сифатида студиянинг мол-мулки, жумладан, ер участкалари гаровга қўйилган. Бундан ташқари, 1 миллиард сўмдан ортиқ (тахминан 83 минг доллар) миқдорида тўпланиб қолган солиқ қарздорлиги туфайли киностудия балансида бўлган 12 та автотранспорт воситаси 12 кун ичида аукцион орқали сотилиши мумкин. Шунингдек, ходимлар олдида иш ҳақи бўйича катта миқдорда қарздорлик мавжудлиги ҳам қайд этилган.
Студиянинг молиявий аҳволи танг, деб баҳоланмоқда.
«Агар студия йилига камида 60 миллиард сўмлик ($5 миллион) буюртмаларни бажармаса, ўзини сақлаб туролмайди», — деб таъкидлайди Аҳмедов.
Кинематография агентлиги раҳбарининг қайд этишича, киностудияда бизнес-модель мавжуд эмас, бозор механизмларига ўтиш жараёни эса якунланмаган. Амалда студия давлат буюртмасига қарам бўлиб қолган.
Аҳмедовнинг фикрича, муаммо фақат молиявий кўрсаткичлар билан чекланмайди. У юзага келган вазиятни ўзбек киноси асрий тарихи, унинг обрўси ва келажаги учун таҳдид деб атаган.
«Шунинг учун бугунги вазифа — студияни шунчаки сақлаб қолиш эмас. Уни тубдан ислоҳ қилиш зарур», — деб ёзади Аҳмедов.
У «Ўзбекфильм» негизида молиявий жиҳатдан барқарор, замонавий бошқарув тизимига эга, хусусий инвестицияларни жалб қиладиган ва халқаро ҳамкорликни ривожлантирадиган миллий кинокомпания ташкил этишни таклиф қилади. Аҳмедов таъкидлашича, бундай тузилма ўз маҳсулоти билан бозорга чиқиши керак.
У, шунингдек, миллий киностудия мақомига алоҳида тўхталади. Бу мақом 2026 йил май ойининг охирида Ўзбекистон президенти томонидан «Ўзбекфильм»га берилган эди. Аҳмедовнинг таъкидлашича, мазкур мақом шунчаки расмий ном эмас, балки юксак ишонч ифодаси бўлиб, студия зиммасига катта масъулият юклайди. У бу ишончни оқлашга, «Ўзбекфильм»ни нафақат тарихни асраб-авайловчи, балки ўзбек кинематографиясининг келажакдаги ривожи учун пойдеворга айлантиришга чақиради.
ℹ️ «Ўзбекфильм» — собиқ Иттифоқ ҳудудидаги энг қадимий киностудиялардан бири. У 1925 йилда «Шарқ юлдузи» кинофабрикаси сифатида ташкил этилган. 1936 йилда студия «Ўзбекфильм» деб номланган, Улуғ Ватан уруши йилларида (1941–1945) эса «Тошкент киностудияси» номи билан танилган. Унда ўзбек кинематографчилари билан бир қаторда Россия, Беларусь ва Украинадан эвакуация қилинган киноижодкорлар ҳам фаолият юритган.
Ўзбек кинематографиясининг илдизлари эса 1897 йилга бориб тақалади. Ўша йили Тошкентда илк кинокўриклар бўлиб ўтган. Миллий операторлик анъанасининг асосчиси сифатида Худайберган Девонов эътироф этилади. У 1908 йилда Хивага киноаппарат олиб келиб, ҳужжатли лавҳалар суратга олишни бошлаган. Студиянинг биринчи овозли фильми — «Қасам» — 1936 йилда экранга чиққан.
Совет даврида «Ўзбекфильм»да Наби Ғаниев, Шуҳрат Аббосов, Али Ҳамроев, Латиф Файзиев каби режиссёрлар фаолият юритган. Бу ерда совет киноси олтин хазинасидан жой олган «Икки жангчи» (1943, Леонид Луков), «Еттинчи ўқ» (1972), «Оппоқ лайлаклар», «Тошкент — нон шаҳри» ва бошқа кўплаб фильмлар суратга олинган. Уруш йилларида Совет Иттифоқининг энг йирик киностудиялари — «Мосфильм» ва «Ленфильм» Тошкентга эвакуация қилинган. «Ўзбекфильм» павильонларида Михаил Ромм, Леонид Луков ва Сергей Эйзенштейн каби машҳур кинорежиссёрлар ишлаган.



