Қозоғистонда нефть маҳсулотлари устидан назоратни кучайтириш ва сифатсиз ёқилғи сабаб зарар кўрган фуқароларнинг таъмирлаш харажатларини қоплаш механизмини яратиш таклиф қилинди. Бундай ташаббус билан Қурултой депутати Асхат Раҳимжонов чиқди, деб хабар беради Tengri Auto.
Раҳимжонов Бош вазир Олжас Бектенов номига йўллаган депутатлик сўровида сўнгги вақтларда ахборот маконида автомобиль бензини сифати кескин ёмонлашгани ҳақидаги шикоятлар кўпайганини таъкидлайди.
Депутатнинг сўзларига кўра, ёқилғи қуйилгандан сўнг автомобиллар беқарор ишлай бошлайди, форсункалар, ўт олдириш шамлари, катализаторлар ва бошқа қимматбаҳо узеллар ишдан чиқади. Айрим ҳолатларда таъмирлаш харажатлари 600 минг тенгега ($1,3 минг) етади.
Раҳимжонов муаммо истеъмолчиларнинг шикоятлари билангина чекланиб қолмаётганини таъкидлайди. Техник тартибга солиш ва метрология қўмитаси маълумотларига кўра, 2026 йилда назорат харидлари давомида ёқилғининг кўрсатилган маркага ва сифат талабларига мос келмаган ҳолда сотилган ҳолатлари аниқланган.
Жумладан, Олмаотада АИ-100 бензини ниқоби остида таркибидаги олтингугурт миқдори рухсат этилган кўрсаткичдан уч баравардан ортиқ бўлган маҳсулот сотилган. Қизилўрда вилоятида эса АИ-95 маркаси остида АИ-92 бензини реализация қилинган.
«Бу ягона мисоллар эмас — текширувлар натижасига кўра, сифатсиз ёқилғи-мойлаш материаллари намуналарининг улуши ҳануз юқори», — дейилади депутатлик сўровида.
Шу билан бирга, депутат модернизация қилинган нефтни қайта ишлаш заводларида ишлаб чиқарилган сифатли ёқилғи ҳам истеъмолчига етиб боргунга қадар ўз хусусиятларини йўқотиши мумкинлигига эътибор қаратади. Бу транспортировка, сақлаш, қайта юклаш ёки сотиш жараёнида юз бериши мумкин.
Раҳимжоновнинг фикрича, амалдаги жавобгарлик чоралари муаммони самарали ҳал қилиш учун етарли эмас. Маъмурий ҳуқуқбузарликлар тўғрисидаги кодекснинг 281-моддаси 5-қисми кондицияга жавоб бермайдиган нефть маҳсулотларини муомалага киритганлик учун жавобгарликни назарда тутади. Бироқ, амалиётда ёқилғи сифати айнан қайси босқичда — ишлаб чиқарувчида, нефть базасида, ташиш вақтида ёки АЗСда — ёмонлашганини аниқлаш қийин.
Натижада ёқилғи қуйилгандан сўнг автомобили ишдан чиққан автовоз соҳиби ёқилғи сифати билан юзага келган зарар ўртасидаги сабаб-оқибат боғлиқлигини мустақил равишда исботлаш заруратига дуч келиши мумкин.
Раҳимжонов нефть маҳсулотлари сифатини давлат томонидан назорат қилишни кучайтириш зарур, деб ҳисоблайди. Хусусан, АЗС ва нефть базаларида олдиндан огоҳлантирмасдан, кутилмаган тарзда намуналар олиш, шунингдек, мажбурий лаборатория экспертизаси билан мунтазам назорат харидларини ўтказишни таклиф қилди.
Бундан ташқари, депутат ёқилғининг ҳар бир партиясини ишлаб чиқарувчи ёки импорт қилувчидан тортиб, аниқ бир АЗСгача бўлган жараённи рақамли кузатиб бориш тизимини жорий этишни таклиф қилди. Унинг фикрича, АЗСларда QR-кодларни жойлаштириш мумкин. Улар орқали истеъмолчилар хариддан олдин ёқилғининг келиб чиқиши ва лаборатория назорати натижалари билан танишиш имконига эга бўлади.
Раҳимжонов, шунингдек, ёқилғи етказиб бериш занжирининг қайси иштирокчиси айби билан сифат ёмонлашган бўлса, ўша шахснинг шахсий жавобгарлигини белгилашни таклиф қилади. Ҳозир, унинг сўзларига кўра, жавобгарлик амалда занжирнинг охирги бўғини — АЗСдаги сотувчи зиммасига тушиши мумкин, гарчи муаммо бошқа босқичда юзага келган бўлса ҳам.
Яна бир таклиф — ёқилғи сифати бўйича текширувлар натижаларининг очиқ давлат реестрини яратиш. Раҳимжоновнинг фикрича, унда ҳудуд, аниқ АЗС, аниқланган қоидабузарлик ва текширув натижасида кўрилган чоралар кўрсатилиши керак.
Депутат алоҳида равишда сифатсиз ёқилғи сабаб зарар кўрган автовоз эгаларини ҳимоя қилиш механизмини яратишни ҳам таклиф қилди. У фуқаролар учун ёқилғи қуйиш ва автомобиль бузилиши ўртасидаги сабаб-оқибат боғлиқлигини исботлашни соддалаштириш, шунингдек, диагностика ва таъмирлаш харажатларини қоплашни, кейинчалик ушбу маблағларни таъминот занжирида айбдор бўлган иштирокчидан ундиришни назарда тутиш зарур, деб ҳисоблайди.
«Маҳаллий нефтни қайта ишлаш заводларини модернизация қилиш ва сифатли ёқилғи ишлаб чиқариш ҳажмини оширишдан кўзланган самаранинг катта қисми, агар бу сифат истеъмолчига етиб бориш жараёнида йўқолса, аҳамиятини йўқотади. Давлат бензин сифатини нафақат заводдан чиқиш пайтида, балки ҳар бир автовознинг бакига қуйилгунга қадар кафолатлаши шарт», — дея хулоса қилди Раҳимжонов.
Аввалроқ ижтимоий тармоқларда Қозоғистон фуқароларининг АИ-92 ва АИ-95 бензини сифати бўйича шикоятлари акс этган кўплаб хабарлар пайдо бўлган эди. Айрим фойдаланувчилар, шунингдек, автомобилларда юзага келган носозликлар сифатсиз ёқилғи билан боғлиқ бўлиши мумкинлиги ҳақида маълум қилган.
