Мовлаев ва Емельяевани қўллаб-қувватлаш акцияси, Нью-Йорк, 2026 йил 27 сентябрь, @helpemelianova Telegram-канали фотосурати
Ўтган дам олиш кунлари, 2026 йил 26–27 сентябрь кунлари Европа, АҚШ, Австралия ва Арманистон шаҳарларида чеченистонлик фаол Мансур Мовлаев ва Россия фуқароси Юлия Емельяевани қўллаб-қувватлаш акциялари бўлиб ўтди. Улар Қозоғистондан Россияга экстрадиция қилиниши хавфи остида. Фаоллар Қозоғистон ҳукуматидан уларнинг иккаласини ҳам Москвага бермасликни ва халқаро мажбуриятларга риоя қилишни талаб қилишмоқда.
26 сентябрь куни Мовлаев ва Емельяевани қўллаб-қувватловчилар уларнинг тақдирига эътибор қаратиш мақсадида Хельсинкидаги Қозоғистон элчихонаси олдига чиқишди. Эртаси куни, 27 сентябрь куни, ёмғирга қарамай, Нью-Йоркдаги Қозоғистон Бош консулхонаси олдида ҳам акция бўлиб ўтди. Унда иштирок этганлар ҳар икки фаолни ҳам Россияга бермаслик ва халқаро мажбуриятларга риоя қилишни талаб қилишди.
Хельсинки ва Нью-Йоркдан ташқари, шу кунларда Маргарет-Ривер (Австралия), Ереван, Билефельд (Германия), Барселона, Бильбао ва Малага (Испания), Вильнюс, Нови-Сад (Сербия), Вашингтон, Нейпервилл (Иллинойс штати, АҚШ), Уусикаупунки, Ювяскюля (Финляндия) ва Ницца шаҳарларида ҳам қўллаб-қувватлаш акциялари бўлиб ўтди. Ташкилотчилар Қозоғистон ҳукумати эътиборини Мовлаев ва Емельяеванинг ишларидаги процессуал қоидабузарликларга қаратди ҳамда адолат ва инсонпарварлик намоён этишга чақирди.
ℹ️ Мансур Мовлаев — 30 ёшли чеченистонлик фаол, таэквондо бўйича спорт устаси, Чеченистон раҳбари Рамзан Қодировни танқид қилиши билан танилган. Журналистларнинг маълумотларига кўра, қочиб кетгунига қадар у республикада бедарак йўқолган одамларни қидириш билан шуғулланган ва ҳуқуқ ҳимоячиларига Чеченистондаги одам ўғирлаш, қийноқлар ва қотилликлар ҳақида маълумотлар берган. 2022 йил август ойида унинг сўзларига кўра, у ноқонуний ушлаб турилгани ва қийноқлардан сўнг қочишга муваффақ бўлган. Дастлаб Қирғизистонга борган, кейин эса Қозоғистонга кўчиб ўтган. Deutsche Welle нашри ёзишича, у қочиб кетганидан сўнг Чеченистонда унга нисбатан товламачилик бўйича жиноий иш қўзғатилган. Мовлаевнинг ўзи ва унинг ҳимоячилари бу ишни уни экстрадиция қилишга эришиш мақсадида сохталаштирилган, деб ҳисоблайди.
Мансур Мовлаев
2025 йил май ойида Мовлаев Россиянинг сўровига асосан Олмаотада қўлга олинган. Россия уни федерал қидирувга берган эди. У бошпана сўраб ариза берган, аммо 2025 йил декабрь ойида Қозоғистон ҳукумати унга бу мақомни беришни рад этган. 2026 йил 27 январь куни эса Қозоғистон Бош прокурорининг ўринбосари Россиянинг уни экстрадиция қилиш ҳақидаги сўровини қаноатлантирган — буни The Insider нашри аниқлаган. 2026 йил 23 февраль куни БМТнинг Инсон ҳуқуқлари бўйича қўмитаси Қозоғистондан Мовлаевнинг индивидуал шикояти кўриб чиқилгунга қадар уни экстрадиция қилишдан тийилишни талаб қилган. Қўмита бунга қийноқлар ва суддан ташқари қатл хавфини сабаб қилиб кўрсатган. Шунга қарамай, кейинчалик Қозоғистон кассация суди унга қочқин мақомини беришни рад этиш ҳақидаги қарорни ўз кучида қолдирди, деб хабар беради DW. Экстрадиция хавфи фонида, уни қўллаб-қувватловчи гуруҳ маълумотларига кўра, Мовлаев икки марта ўз жонига қасд қилишга уринган.
ℹ️ Юлия Емельянова — Алексей Навальний ташкилотининг (Россияда экстремистик деб топилган) Санкт-Петербургдаги штабининг собиқ кўнгилли фаоли. У 2022 йили Россиядан кетганидан сўнг Emigration for Action ва Just Help лойиҳаларида иштирок этиб, россиялик сиёсий маҳбуслар ва эмигрантларга ёрдам берган. 2025 йил август ойида у Тбилисидан Вьетнамга транзит орқали кетаётган вақтида Россиянинг сўровига асосан Олмаота аэропортида қўлга олинган. Россияда унга 2021 йилда такси ҳайдовчисининг мобиль телефонини ўғирлаганлик айби қўйилган. KazTAG агентлиги хабар беришича, Емельянова айбловни рад этган, ҳуқуқ ҳимоячилари эса иш сохталаштирилган, деб ҳисоблайди ва унинг сиёсий ҳамда урушга қарши фаолияти билан боғлайди. 2026 йил февраль ойида Қозоғистон Бош прокуратураси уни экстрадиция қилишни маъқуллаган, аммо кейинчалик Олий суд сиёсий бошпана сўраш ҳақидаги илтимоснома кўриб чиқилгунга қадар уни экстрадиция қилишни тўхтатган. Якунда суд унга бошпана беришни рад этган.
Юлия Емельянова
2026 йил 24 сентябрь куни Қозоғистон кассация суди Емельяеванинг шикоятини қаноатлантиришни рад этиб, унга қочқин мақомини беришни рад этиш ҳақидаги қарорларни ўз кучида қолдирди — шу тариқа унинг экстрадиция қилинишига тўсқинлик қилган мамлакат ичидаги барча ҳуқуқий жараёнлар якунланганди. Шу куни унинг адвокати Вадим Дроздов БМТнинг Инсон ҳуқуқлари бўйича қўмитасига шошилинч вақтинчалик чоралар кўриш талаби билан шикоят йўллади. Унда яшаш ҳуқуқи бузилиши, қийноқлар тақиқланиши, асоссиз ҳибсга олиниш ва адолатли суд муҳокамаси ҳуқуқи бузилиши хавфи кўрсатилган.
Қозоғистон Бош прокурорининг ўринбосари Ғалимжан Қойгелдиев аввалроқ журналистларга ҳар икки россияликни экстрадиция қилиш ҳақидаги қарор Қозоғистон ҳукумати уларнинг Россияда ҳаётига таҳдид мавжудлигини тасдиқловчи далилларни топмагани сабабли қабул қилинганини айтган, деб хабар берган Kursiv.kz нашри. Ҳуқуқ ҳимоячилари ва адвокатлар, жумладан, юрист Мурат Адам, Қозоғистон ҳукуматининг бу ишлар бўйича қарорлари ҳуқуқий эмас, балки сиёсий мулоҳазалар билан белгиланаётганини таъкидлайди. 2026 йилда Мовлаев ва Емельяева Қозоғистон президенти Қосим-Жомарт Тўқаевга очиқ мактублар йўллаб, уларни экстрадиция қилишни тўхтатиш ёки учинчи хавфсиз давлатга чиқиб кетишига рухсат беришини сўрашган. Уларнинг айтишича, мурожаатларига жавоб олишмаган.
Ҳар икки фаол ҳам ҳануз Қозоғистондаги СИЗОда экстрадиция мақсадида ҳибсда сақланмоқда ва уларнинг ҳибсда эканига бир йилдан ошди.
