Али Ларижоний. APA фотосурати
АҚШ Эрон Олий миллий хавфсизлик кенгаши котиби Али Ларижоний ва мамлакатдаги норозилик намойишларини шафқатсизларча бостиришда иштирок этган бир нечта юқори лавозимли Эрон амалдорларига нисбатан санкциялар қўллади. Бу ҳақда АҚШ Молия вазирлиги матбуот хизмати хабар берди.
Молия вазири Скотт Бессен «Қўшма Штатлар Эрон халқининг эркинлик ва адолатга талпинишини қатъий қўллаб-қувватлайди» деб таъкидлади. Президент Дональд Трамп кўрсатмаси билан вазирлик инсон ҳуқуқларини бостиришга қарши курашиш йўлида барча мавжуд воситалардан фойдаланиш ниятида. Янги чоралар репрессияни уюштирганлар ва элитага нефть даромадларини ўзлаштиришга имкон берадиган молиявий тармоқларга қаратилган.
Молия вазирлигининг матбуот баёнотида Ларижоний 2025 йил декабрь ойи охирида Эрон олий раҳбари номидан бошланган норозилик намойишларига жавобан чораларини мувофиқлаштиргани таъкидланган. У фуқароларнинг талабларига жавобан хавфсизлик кучларини зўравонлик ишлатишга очиқчасига чорлаган биринчи амалдорлардан бири бўлган. Хавфсизлик кучлари намойишчиларга қарши жанговор ўқлардан фойдаланган, натижада қурбонлар бўлган. Илам вилоятида Ислом инқилоби қўриқчилари корпуси (ИИҚК) аъзолари тиббий муассасалар ичига кўз ёшартувчи газдан фойдаланган ҳолда касалхоналардаги ярадорларга ҳам ҳужум қилишган.
«Бугун санкцияга дучор бўлган амалдорлар ва уларнинг ташкилотлари ушбу вилоятларнинг ҳар бирида бошланган норозилик намойишлари пайтида ўз ватандошларининг минглаб ўлими ва жароҳатлари учун жавобгардир», — дея таъкидлайди Молия вазирлиги.
Лористон ва Форс вилоятларидаги ҳуқуқни муҳофаза қилиш органлари ва ИИҚК қўмондонларига нисбатан шахсий санкциялар қўлланилган. Улар тинч аҳолини ўлдириш ва далилларни сохталаштиришда айбланмоқда. Масалан, Асна шаҳрида хавфсизлик кучлари марҳум жасадини ушлаб қолиб, унинг оиласини марҳум «ҳукумат учун шаҳид бўлди» дея сохта иқрор беришга мажбур қилишган. Широзда касалхоналар ўқ жароҳатлари олган беморлар билан тўлиб тошган.
Хорижий активларни назорат қилиш идораси (OFAC) шунингдек, «соядаги банк» схемаларига алоқадор бир қатор шахслар ва ташкилотларни қора рўйхатга киритди. Bank Melli ва Shahr Bank каби Эрон банклари билан боғлиқ бўлган бу тармоқлар нефть ва нефть-кимё савдосидан тушган даромадларни хорижий бозорларга йўналтирган. Маблағлар репрессияларни молиялаштириш ва чет элдаги террорчи гуруҳларни қўллаб-қувватлаш учун ишлатилган.
Bank Melli тармоғи Эрондаги Nikan Pezhvak Aria Kish ва БААдаги Empire International Trading FZE орқали фаолият юритган. 2024 йилдан бери ушбу ташкилотлар Эрон Миллий нефть компанияси ва Эрон Марказий банки номидан миллиардлаб долларлик транзакцияларни амалга оширган. Шунингдек, Сингапурнинг Golden Mist PTE. Ltd. фирмасидан ҳам фойдаланишган.
Яна бир схема банка Shahr Bank ва БААда жойлашган HMS Trading FZE компанияси атрофида иш юритган. У Shine Road Trading FZE ва Crystal Gas FZE каби кўплаб соҳта компанияларга таянган. Ушбу компаниялар Эрон нефти ва нефть маҳсулотларини Шарқий Осиёга экспорт қилиш учун молиявий ёрдам кўрсатган.
Вашингтон инфляция ва танқисликка дуч келаётган халқ манфаатлари учун табиий ресурслардан фойдаланиш ўрнига, режим маблағларни беқарорлаштириш фаолиятига йўналтираётганини таъкидлайди. Фақат 2025 йилда Эронга қарши максимал иқтисодий босим кўрсатиш доирасида OFAC 875 дан ортиқ жисмоний шахслар, кемалар ва самолётларга қарши санкциялар жорий қилган.
Ушбу чоралар натижасида ушбу шахслар ва ташкилотларнинг Қўшма Штатлардаги барча активлари блокланган. Америка фуқаролари ва компанияларига улар билан бирон бир битим тузиш тақиқланган. OFAC огоҳлантиришича, санкциялар режимини бузиш жиддий фуқаролик ва жиноий жазоларга олиб келиши мумкин.
ℹ️ Эронда оммавий норозилик намойишлари 2025 йил 28 декабрда бошланган. Эронда инсон ҳуқуқларини ҳимояси ва унинг тарғиботи билан шуғулланувчи HRANA (Human Rights Activists News Agency) гуруҳининг маълумотларига кўра, 16 январь ҳолатига кўра, мамлакатда оммавий норозилик намойишларида иштирок этганлар орасида ҳалок бўлганлар сони 2677 кишига етган. Яна 1693 нафар намойишчи ўлдирилгани ҳақидаги хабарлар текширилмоқда. 19 000 дан ортиқ одам ҳибсга олинган, жумладан, 169 нафар вояга етмаганлар.
15 январь куни Оқ уй матбуот котиби Кэролин Левитт Эрон «АҚШ босими туфайли» 800 та ўлим жазоси ижросини тўхтатиб қўйганини ва шу билан «қотиллик ва қатл қилиш» жараёнини тўхтатганини айтди. Левитт АҚШ воқеаларни «диққат билан кузатиб бораётганини» таъкидлади ва репрессия оқибатларидан огоҳлантирди.
Ўша куни АҚШ илтимосига биноан Нью-Йоркда Эрон бўйича БМТ Хавфсизлик Кенгашининг фавқулодда йиғилиши бўлиб ўтди. БМТ ва Ғарб мамлакатлари (АҚШ, Буюк Британия ва Франция) вакиллари Эрон расмийларини норозилик намойишларини қонли бостиришда айблаб, минглаб одамлар қурбон бўлганини ва ҳибсга олинганини даъво қилишди ва зўравонликка зудлик билан чек қўйишни талаб қилишди. Россия ва Хитой томонидан қўллаб-қувватланган Эрон бу айбловларни рад этиб, Вашингтон шунчаки инсон ҳуқуқларидан мустақил мамлакат ишларига аралашиш ва ҳарбий ҳужумга йўл очиш баҳонасида фойдаланаётганини таъкидлади, Теҳрон, шунингдек АҚШ тартибсизликларга бевосита алоқадорлигини яширишга ҳаракат қилаётганини айтди.
